ẨN DỤ
Tiết 99
KIỂM TRA BÀI CŨ

Nhân hóa là gì?
Có mấy kiểu nhân hóa ?
I. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
1/ Trong khổ thơ dưới đây, cụm từ Người cha được dùng chỉ ai ? Vì sao có thể ví như vậy ?
Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
= >Người Cha
Bác Hồ
-> có nét tương đồng về
phẩm chất
Ẩn dụ dựa vào sự tương đồng
về phẩm chất -> ẩn dụ phẩm chất
II. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk / 68
2/ Cách nói này có gì giống
và khác với phép so sánh ?
-> Giống : đều so sánh
Bác Hồ với người cha
-> Khác : phép so sánh vắng
vế A -> so sánh ngầm ( ẩn dụ )
II. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk/ 68
2/ Ghi nhớ ( sgk/ 69 )
Ẩn dụ là gì ?
Ẩn dụ
Gọi tên sự vật này, hiện tượng này
bằng tên sự vật, hiện tượng khác có
nét tương đồng
Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm
cho sự diễn đạt.
2/ Ghi nhớ
I. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk/ 68
2/ Ghi nhớ ( sgk/ 69 ):
II. Các kiểu ẩn dụ: ( HS tìm hiểu các ví dụ sgk)
Ẩn dụ cách thức
Ẩn dụ phẩm chất
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Ẩn dụ hình thức
I. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk/ 68
2/ Ghi nhớ ( sgk/ 69 )
II. Các kiểu ẩn dụ
III. Luyện tập
1/ Bt 1 sgk / 69
1/ Bt 1 / sgk/ 69
1/ So sánh đặc điểm và tác dụng
của ba cách diễn đạt aau đây:
1 .Bác Hồ mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
2. Bác Hồ như người cha
Đốt lửa cho anh nằm
3. Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm
- Cách 1 : miêu tả trực tiếp
Cách 2 : có sử dụng
Phép so sánh -> tăng sức
gợi hình gợi cảm cho
diễn đạt
- Cách 3 : sử dụng phép ẩn dụ
-> diễn đạt hàm súc hơn
I. Ẩn dụ là gì ?
1/ Tìm hiểu ví dụ
- Ví dụ 1/ sgk/ 68
- Ví dụ 2 / sgk/ 68
2/ Ghi nhớ ( sgk/ 69 )
II. Các kiểu ẩn dụ
III. Luyện tập
1/ Bt 1 sgk / 69
2/ Bt 2/ sgk/ 70
2/ Bt 2 / sgk/ 70
2/ Tìm các ẩn dụ hình tượng
trong các ví dụ sau đây. Nêu lên
nét tương đồng giữa các sự vật,
hiện tượng được so sánh ngầm
với nhau
a/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
Ăn quả
Thừa hưởng
thành quả của
tiền nhân
Kẻ trồng cây
Tiền nhân, người đi trước…
=>Quả( nghĩa gốc )tương đồng với thành quả( nghĩachuyển )
b. Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
Mực : đen -> tương đồng với hoàn cảnh xấu, người xấu
Sáng : sáng sủa -> tương đồng hoàn cảnh tốt, người tốt
c.Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
Thuyền :phương tiên vận tải thủy, có tính cơ động -> tương đồng người đi xa
Bến: đầu mối giao thông, có tính cố định ->tương
đồng người chờ đợi
d.Ngày ngày Mặt trời(1) đi trên lăng
Thấy một mặt trời(2) trong lăng rất đỏ
Mặt trời ( 1) -> mặt trời tự nhiên, nguốn gốc ánh sáng
nguồn gốc sự sống
Mặt trời ( 2 ) -> Bác Hồ, người đem lại độc lập
tự do, hạnh phúc
Bt 3/ sgk/ 70
3. Tìm những ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Trong các câu văn dưới đây và nêu lên
tác dụng của những ẩn dụ ấy trong việc
miêu tả sự vật, hiện tương
Buổi sáng mọi người đổ ra đường.
Ai cũng muốn ngẩng lên cho thấy mùi
hồi chín chảy qua mặt.
Mùi ( khứu giác )->
Chảy (thị giác )
Tác dụng tạo sự
liên tưởng mới lạ
b. Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai
b.Nắng ( thị giác ) -> chảy ( xúc giác )
=> Tác dụng tạo sự liên tưởng mới lạ
c. Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng
c.Tiếng ( thính giác ) ->mỏng (thị giác )
=> Tạo sự mới lạ, độc đáo
d.Em thấy cả trời sao
Xuyên qua từng kẽ lá
Em thấy cơn mưa rào
Ướt tiếng cười của bố
d. Ướt ( thị giác ) -> tiếng ( thính giác).
=> Tạo sự mới lạ, sinh động
Tìm tòi/ mở rộng:
Cho ví dụ:
Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
Theo em, có thể thay thuyền bằng “ chàng/ anh”, “ bến” bằng “ thiếp/ em” được hay không? Từ đó hãy rút ra kết luận về giá trị của biện pháp tu từ ẩn dụ.
Gợi ý làm bài
- Về bản chất ngôn từ, hình ảnh, có thể thay thế “ chàng” là đối tượng ẩn được biểu hiện bằng “ thuyền”, “ thiếp” là đối tượng ẩn được biểu hiện bằng “bến”.
Nhưng về mặt biểu cảm, cảm xúc, nếu nói “toạc” ra như vậy sẽ không kín đáo, tề nhị, không phù hợp với tâm trạng của những người đang yêu, mới yêu; không đúng của tinh thần ca dao, dân ca Việt Nam duyên dáng, ý nhị.
- Tác dụng của ẩn dụ: nhằm tăng sức gợi cảm kín đáo, sâu sắc cho diễn đạt.
Nhắc lại
- Ẩn dụ là gì ?
- Có mấy kiểu ẩn dụ ?
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Các kiểu ẩn dụ
- Chuẩn bị : luyện nói văn miêu tả