Môn Ngữ Văn 6
Tiếng mẹ đẻ
Mơ hồ thấm từng âm thanh tiếng mẹ
Tôi bỗng tỉnh ra. Tới giây phút lạ lùng
Tôi chợt hiểu, người chữa tôi khỏi bệnh
Chẳng thể là ai, ngoài tiếng mẹ thân thương

Những tiếng khác dành cho dân tộc khác
Cũng sẽ khiến cho lành bệnh bao người
Tôi chỉ biết nếu tiếng tôi biến mất
Thì tôi sẵn sàng nhắm mắt buông xuôi.
(R.Gam-da-tốp)
Buổi học cuối cùng
Ngữ văn - Tiết 89+90:
(Chuyện của một em bé người An-dát)
An-phông-xơ Đô-đê
Chiến tranh Pháp và Phổ
I.Giới thiệu chung:
1.Tác giả:
An-phông-xơ Đô-đê là nhà văn hiện thực lỗi lạc của nước Pháp nửa cuối thế kỉ XIX.
Văn chương của ông nhẹ nhàng, trong sáng, diễn tả cảm động những nỗi đau và tình thương, đặc biệt là tình yêu quê hương, đất nước.
2. Tác phẩm:
Sáng tác sau cuộc chiến tranh Pháp – Phổ (1870-1871).
Truyện viết về buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở một trường làng thuộc vùng An-dát.
3. Đọc văn bản – tìm hiểu chú thích và bố cục:
3. Đọc văn bản – tìm hiểu chú thích, bố cục, kể tóm tắt.
Các sự việc chính:
- Trên đường đến trường, Phrăng thấy có những điều khác hẳn mọi ngày.
- Vào lớp, Phrăng ngạc nhiên hơn khi thấy thầy Ha-men dịu dàng và ăn mặc chỉnh tề.
- Không khí lớp học trang nghiêm. Cuối lớp có nhiều người lớn tuổi cũng đến học đầy đủ.
- Khi biết đó là buổi học cuối cùng, Phrăng ân hận vì mình không thuộc bài và trước đây học hành không nghiêm túc.
- Bài học cuối cùng thầy Ha-men giảng thật say sưa và xúc động. Thầy nói những điều sâu sắc về tiếng Pháp, Phrăng chăm chú nghe giảng và cảm thấy rất hiểu bài.
- Kết thúc buổi học, thầy Ha-men nghẹn ngào không nói thành lời, thầy cố viết lên bảng dòng chữ thật to: “NƯỚC PHÁP MUÔN NĂM”.
II. Đọc – hiểu văn bản:
Phần1:Trước khi diễn ra BHCC
Phần 2: Diễn biến buổi học cuối cùng
Phần3:Cảnh kết thúc BHCC
II. Đọc - hiểu văn bản:
Nhân vật Phrăng:
a. Quang cảnh hôm diễn ra buổi học cuối cùng:
- Trên đường đến trường: nhiều người đứng trước bảng dán cáo thị.
- Ở trường:
+ Mọi sự bình lặng y như một buổi sáng chủ nhật.
+ Lớp học trang trọng, thầy Ha-men dịu dàng, mặc đẹp hơn mọi ngày, mọi người trong làng đều đi học với vẻ buồn rầu.
Khác lạ
Yên tĩnh, trang nghiêm, khác thường.
Phrăng ngạc nhiên, dường như báo hiệu một cái gì nghiêm trọng, khác thường.
b. Diễn biến tâm trạng của Phrăng:
Chú bé Phrăng:
Thái độ đối với việc học tiếng Pháp:
+ Định trốn học và rong chơi ngoài đồng nội.
+ Phrăng choáng váng, sững sờ, hiểu ra nguyên nhân của sự khác lạ, tiếc nuối ân hận vì sự lười nhác học tập, ham chơi của mình.
Tôi đang nghĩ mung lung thì bỗng nghe gọi tên mình. Đến lượt tôi đọc bài. Giá mà tôi đọc được các quy tắc về phân từ hay ho ấy, đọc thật to, thật dõng dạc, không phạm một lỗi nào thì dù có phải đánh đổi gì cũng cam; nhưng tôi lúng túng ngay từ đầu và tôi cứ đung đưa người trước chiếc ghế dài, lòng rầu rĩ, không dám ngẩng đầu lên.
Rồi thầy cầm một quyển ngữ pháp và đọc bài cho chúng tôi. Tôi kinh ngạc thấy sao mình hiểu đến thế. Tất cả những điều thầy nói, tôi thấy thật dễ dàng. Tôi cũng cho là chưa bao giờ mình chăm chú nghe đến thế, và cả thầy giáo nữa, chưa bao giờ thầy kiên nhẫn giảng giải đến thế. Cứ như thể trước khi ra đi, con người tội nghiệp ấy muốn truyền toàn bộ tri thức của mình, muốn đưa ngay một lúc tri thức ấy vào đầu óc chúng tôi.
Trong bu?i h?c:
... Th? r?i t? di?u n�y sang di?u khỏc, th?y Ha-men núi v?i chỳng tụi v? ti?ng Phỏp, b?o r?ng dú l� ngụn ng? hay nh?t th? gi?i, trong sỏng nh?t, v?ng v�ng nh?t: ph?i gi? l?y trong chỳng ta v� d?ng bao gi? quờn lóng nú, b?i vỡ khi m?t dõn t?c roi v�o vũng nụ l?, ch?ng n�o h? v?n gi? v?ng ti?ng núi c?a mỡnh thỡ ch?ng khỏc gỡ n?m du?c chỡa khúa ch?n lao tự.
Thái độ đối với việc học tiếng Pháp:
+ Định trốn học và rong chơi ngoài đồng nội.
+ Phrăng choáng váng, sững sờ, hiểu ra nguyên nhân của sự khác lạ, tiếc nuối ân hận vì sự lười nhác học tập, ham chơi của mình.
+ Xấu hổ và tự giận mình không chịu học các qui tắc phân từ.
+ Chăm chú nghe giảng, kinh ngạc thấy mình hiểu bài đến thế.
“Ôi ! Tôi sẽ nhớ mãi buổi học cuối cùng này !”
Thái độ với thầy Ha-men:
+ Lẻn vào chỗ ngồi, đỏ mặt tía tai khi tai thấy thầy cầm thước.
+ Nhận ra giọng nói của thầy thật dịu dàng.
+ Thấy tội nghiệp cho thầy, hiểu được lời khuyên của thầy, chưa bao giờ thấy thầy lớn lao đến thế.
Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí sâu sắc
Phrăng là cậu bé hồn nhiên, chân thật, biết lẽ phải, yêu tiếng nói dân tộc, quý trọng và biết ơn thầy.
Từ lơ là đến thiết tha, lo lắng cho việc học.
Từ sợ hãi, thân thiết, quý trọng thầy.
a. Trang phục:
- Chiếc áo màu xanh lục, diềm lá sen, gấp nếp mịn.
- Cái mũ tròn, bằng lụa đen.
Rất đẹp đẽ và trang trọng.
b. Lời nói:
- Với Phrăng: không mắng, phạt, quở trách mà nhắc nhở dịu dàng.
- Trong giờ học: kiên nhẫn, đầy nhiệt huyết.
 Lời nói dịu dàng thiết tha
c. Hành động:
- Nhiệt tình, kiên nhẫn
 đứng lặng im, đăm đăm nhìn
 đứng dậy bên bục
 người tái nhợt
 nghẹn ngào xúc động
 dằn mạnh hòn phấn viết
 giơ tay ra hiệu.

2. Nhân vật thầy giáo Ha men
Câu văn:
"Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khoá chốn lao tù"
(Trích Ngữ văn 6 - tập 2 - "Buổi học cuối cùng")
Câu văn:
"Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khoá chốn lao tù"
(Trích Ngữ văn 6 - tập 2 - "Buổi học cuối cùng")
? kh?ng d?nh chõn lý: s?c s?ng c?a m?t dõn t?c n?m trong ti?ng núi c?a mỡnh.
II. Đọc và tìm hiểu văn bản:
2. Nhân vật thầy giáo Ha-men:
c. Hành động:
- Nhiệt tình, kiên nhẫn ? đứng lặng im, đăm đăm nhìn ? đứng dậy bên bục ? người tái nhợt ? ngẹn ngào xúc động ? dằn mạnh hòn phấn viết ? giơ tay ra hiệu.
Thầy giáo Ha-men là người rất yêu tổ quốc, yêu tiếng mẹ đẻ của mình. Thầy muốn truyền tình cảm thiêng liêng ấy cho những người học sinh yêu quý của mình.
III. Tổng kết:
1. Về nội dung:
theo ghi nhớ SGK tr 55.
2. Về nghệ thuật
a. Nghệ thuật miêu tả cảnh:
Lựa chọn âm thanh:
+ Trong giờ viết tập: tiếng ngòi bút, tiếng bọ dừa bay, tiếng bồ câu gù.
+ Kết thúc giờ học: đồng hồ điểm 12 giờ, chuông cầu nguyện, tiếng kèn của lính Phổ
b. Nghệ thuật tả người:
- Ngoại hình
- Lời nói
- Hành động
- Tâm trạng

IV. Luyện tập:
Buổi học cuối cùng
Ho-de
Ha-men
Phrăng
Lòng yêu tổ quốc, yêu tiếng mẹ đẻ của mình.
Sự việc
Nhân vật
ý nghĩa
Tìm tòi/ mở rộng:
Đọc bài thơ dưới đây để thấy điểm giống nhau về tình cảm của tác giả Huy Cận và tác giả An-phông- xơ Đô- đê.

Nằm trong tiếng nói yêu thương
Nằm trong tiếng Việt vấn vương một đời
Sơ sinh lòng mẹ đưa nôi
Hồn thiêng dất nước cũng ngồi bên con
Tháng ngày con mẹ lớn khôn
Yêu thơ, thơ kể lại hồn ông cha
Đơì bao tâm sự thiết tha
Nói trong tiếng nói lòng ta thuở giờ…
( trích Nằm trong tiếng nói của Huy Cận)
Bài tập về nhà
Bài tập 1: Em hãy viết một đoạn văn ngắn, nêu hoàn cảnh ra đời của truyện Buổi học cuối cùng. Ý nghĩa của hoàn cảnh đối với sự ra đời của truyện.
Gợi ý làm bài:
Bối cảnh lấy từ một biến cố lịch sử: sau cuộc chiến tranh Pháp- Phổ năm 1870- 1871, nước Pháp thua trận, hai cùng An dát và Loren giáp biên giới với Phổ bị nhập vào nước Phổ. Phổ là tên của một nước chuyên chế trong lãnh thổ Đức trước đây. Cho nên các trường học ở hai trường này bị buộc học bằng tiếng Đức
=> Truyện viết về một buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở một ngôi làng thuộc vùng An dát
Bài tập về nhà
Bài tập 2: Đọc khổ thơ sau đây:
Trái đất rộng giaug sang bao thứ tiếng
Cao quý thâm trầm rực rỡ vui tươi
Tiếng Việt rung rinh nhịp đập trái tim người
Như tiếng sáo như dây đàn máu nhỏ.
…
Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết
Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi
Như vị muối chung lòng biển mặn
Như dòng sông thương mến chảy muôn đời.
( Trích Tiếng Việt- Lưu Quang Vũ)
Từ tình yêu tiếng Pháp của thầy Hamen, tình yêu tiếng Việt của nhà thơ Lưu Quang Vũ, em hãy viết một đoạn văn về vai trò của tiếng mẹ đẻ ( tiếng nói của dân tộc) đối với mỗi cá nhân