NGỮ VĂN 9
Năm học: 2021-2022
GV: Lê Văn Bình
TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH
PHÒNG GIÁO DỤC &ĐÀO TẠO TP QUY NHƠN
CHỦ ĐỀ 4: PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng:
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
An: - Cậu có biết bơi không?
Ba: - Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
1. Tìm hiểu: Đọc đoạn đối thoại sau:
Câu trả lời của Ba chưa đầy đủ nội dung mà An cần biết – một địa điểm cụ thể.
Nói thiếu. Vi phạm phương châm về lượng
A. Các phương châm hội thoại
B. Các phương châm hội thoại (tt)
Truyện cười: “Lợn cưới áo mới”
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả.
 Nói thừa. Vi phạm phương châm về lượng.
2. Kết luận: Khi giao tiếp, cần nói có nội dung, nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.
BÀI TẬP NHANH
BT1. Những câu sau đã vi phạm phương châm về lượng. Hãy chỉ các lỗi đó?
a. Trâu là một loài gia súc nuôi ở nhà.
b. Bồ câu là loài chim có hai cánh.
 Thừa cụm từ “nuôi ở nhà” vì từ “gia súc” đã hàm chứa nghĩa là thú nuôi trong nhà.
 Tất cả các loài chim đều có hai cánh. Vì thế “có hai cánh” là cụm từ thừa.
II. Phương châm về chất:
1. Tìm hiểu: Truyện cười: Quả bí khổng lồ
2. Kết luận: Trong giao tiếp, không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật.
 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
THẢO LUẬN NHÓM
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
Bạn A hôm nay nghỉ học. Không biết vì lí do gì.
Cô giáo hỏi: Vì sao bạn A nghỉ học ?
Nếu không biết chắc chắn lí do của A, thì các em sẽ trả lời cô như thế nào? Vì sao? Từ đó em thấy trong giao tiếp còn cần tránh điều gì?
- Thưa cô, hình như bạn ấy bị ốm.
- Thưa cô, em nghĩ là bạn ấy bị ốm.
- Thưa cô, có lẽ là bạn ấy bị ốm.
Kết luận: Không nói những điều mà mình không có bằng chứng xác thực.
II. Phương châm về chất:
1. Tìm hiểu:
Theo dõi truyện cười: Quả bí khổng lồ
2. Kết luận: Trong giao tiếp:
- Không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật.
- Không nói những điều mà mình không có bằng chứng xác thực.
 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
III. Luyện tập:
1. Bài tập 1:
Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói mò.
a, Nói có căn cứ chắc chắn là …………………………
b, Nói sai sự thật một cách cố ý nhằm che giấu điều gì đó là ……….
c, Nói một cách hú họa, không có căn cứ là ………
d, Nói nhảm nhí, vu vơ là ……………………
e, Nói khoác lác làm gia vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là …………
nói có sách, mách có chứng
nói dối
nói mò
nói nhăng nói cuội
nói trạng
 Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan đến phương châm hội thoại về chất.
Bài tập 2:
Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói mò.
a, Nói có căn cứ chắc chắn là …………………………
b, Nói sai sự thật một cách cố ý nhằm che giấu điều gì đó là ………..
c, Nói một cách hú họa, không có căn cứ là …………
d, Nói nhảm nhí, vu vơ là …………………………
e, Nói khoác lác làm gia vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là ………………
nói có sách, mách có chứng
nói dối
nói mò
nói nhăng nói cuội
nói trạng
 Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan đến phương châm về chất.
Bài tập 4 trang 11 SGK Ngữ văn 9 tập 1: 
Vận dụng những phương châm hội thoại đã học để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng những cách diễn đạt như:
a) Như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…
 Để đảm bảo tuân thủ phương châm về chất, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là tính xác thực của nhận định hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm chứng.
Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và cho biết những thành ngữ này có liên quan đến phương châm hội thoại nào : ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói có, cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột, hứa hươu hứa vượn.
Bài tập 5 trang 11 SGK Ngữ văn 9 tập 1:
Ăn đơm nói đặt:
Ăn ốc nói mò:
Ăn không nói có:
Cãi chày cãi cối:
Khua môi múa mép:
Nói dơi nói chuột:
Hứa hươu hứa vượn:
 Tất cả những thành ngữ trên đều chỉ những cách nói, nội dung nói không tuân thủ phương châm về chất.
vu khống, đặt điều, bịa chuyện cho người khác.
nói không có căn cứ.
vu khống, bịa đặt
cố tranh cãi những không có lí lẽ gì cả.
nói năng ba hoa, khoác lác, phô trương.
nói lăng nhăng, linh tinh, không xác thực.
hứa để được lòng rồi không thực hiện lời hứa.
Em sẽ làm gì để cuộc sống tốt đẹp hơn ?
Xây một ngôi nhà… ?
VẬN DỤNG
Vun đắp gia đình hạnh phúc…?
Theo đuổi những ước mơ
Thành người nổi tiếng…
Từ đó em rút ra kết luận gì ?
Khi nói ta phải tuân thủ những phương châm hội thoại nào?
NẾU MUỐN THÀNH CÔNG
Hãy nắm chắc bí quyết của giao tiếp: PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI.
Hãy bắt đầu từ việc nói đúng, nói đủ lượng thông tin cần thiết với người đối thoại.
Lời kết :
Và trong giao tiếp ta còn cần điều gì nữa nhỉ…?
Hãy suy nghĩ và trả lời vào tiết sau nhé !
Những hình ảnh này gợi cho em nhớ lại những chuyện cười dân gian nào?
Các nhân vật trong đó đã phạm sai lầm gì khi giao tiếp?
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
B. Các phương châm hội thoại (tt)
III.Phương châm quan hệ
1. Tìm hiểu :SGK

=>Mỗi người nói một vấn đề(lạc đề), không đúng đề tài giao tiếp.
ễng núi g�, b� núi v?t
? Thành ngữ trên dùng để chỉ tình huống hội thoại nào?
- Người nói và người nghe không hiểu nhau -> công việc sẽ không giải quyết được, mọi hoạt động xã hội sẽ trở nên rối ren.

? Nếu xuất hiện những tình huống như vậy thì kết quả giao tiếp sẽ như thế nào?
1. Tìm hiểu:
Trong giờ vật lý, thầy giáo hỏi một học sinh đang mải nhìn qua cửa sổ:
- Em cho thầy biết sóng là gì?
- Dạ thưa thầy: “Sóng” là bài thơ của Xuân Quỳnh ạ!
Em có nhận xét gì về tình huống trên?
-> Không đúng đề tài, lạc đề
III.Phương châm quan hệ
Chú ý: Muốn biết một câu nói có tuân thủ phương châm quan hệ hay không cần biết thực sự người nói muốn đạt mục đích gì qua câu nói đó.
Ví dụ: - Cô gái: Anh ơi! Quả khế chín rồi kìa.
- Chàng trai: Cành cây cao lắm.
Xét nghĩa tường minh thì dường như câu đáp của chàng trai không tuân thủ phương châm quan hệ. nhưng thực tế đó là những tình huống giao tiếp bình thường. Người nghe vẫn hiểu và đáp lại theo hàm ý (qua suy luận). Chàng trai hiểu ý cô gái là: Anh hãy hái xuống cho em. Nên chàng đã đáp lại như trên.
=>Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề
2. Ghi nhớ:
IV. Phương châm cách thức
"Dây cà ra dây muống”
"Lúng búng như ngậm hột thị”
Hai thành ngữ trên dùng để chỉ những cách nói như thế nào?
- Dõy c� ra dõy mu?ng -> Ch? cỏch núi d�i dũng, ru?m r�,
- Lỳng bỳng nhu ng?m h?t th? -> Núi ?p ỳng khụng th�nh l?i, khụng rừ r�ng, r�nh m?ch.
1. Tìm hiểu : VD sgk.

=>Khi giao tiếp, cần chú ý nói ngắn gọn, rành mạch; tránh cách nói mơ hồ.
2. Ghi nhớ:
Câu chuyện “ Tham ăn”
Có anh chàng phàm ăn tục uống hễ cứ ngồi vào mâm là gắp lấy gắp để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai. Một lần đi ăn cỗ, có ông khách thấy anh ta ăn uống lỗ mãng quá bèn lân la gợi chuyện.
- Chẳng hay ông người ở đâu ta?
Anh chàng đáp:
- Đây.
Rồi cắm cúi ăn.
- Thế ông được mấy cô, mấy cậu rồi?
- Mỗi.
Rồi lại gắp lia lịa. Ông khách lại hỏi:
- Các cụ thân sinh ông chắc còn cả chứ?
Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo:
-Tiệt.
V. Phương châm lịch sự:
Khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng người khác
1.Tìm hiểu: VD sgk
VI- LUYỆN TẬP

Bài tập 3/23 SGK:
Nói dịu nhẹ như khen, nhưng thực ra là mỉa mai, chê trách:
b. Nói trước lời mà người khác chưa kịp nói:
c. Nói nhằm châm chọc điều không hay của người khác một cách cố ý:
d. Nói chen vào chuyện của người trên khi không được hỏi đến:
e. Nói rành mạch, cặn kẽ, có trước có sau:
->liên quan đến phương châm cách thức.
* Vai trò,ý nghĩa của các phươngchâm hội thoại.
- Giúp việc giao tiếp thuận lợi,rõ ràng,đạt mục đích đề ra.
- Đảm bảo mối quan hệ giữa cá nhân và cá nhân trong quá trình giao tiếp.
* Phương châm hội thoại và tình huống giao tiếp (Tự đọc)
- Sử dụng phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp. (Nói với ai?Nói khi nào?Nói ở đâu?Nói để làm gì?)
* Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại (tự đọc)
- Người nói vô ý,vụng về,thiếu văn hoá giao tiếp;
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn;
- Người nói muốn gây một sự chú ý,để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó.


HƯỚNG DẪN HỌC
Học bài và hoàn thành các bài tập ở SGK
Quan sát thực tế và ghi lại những điều thú vị em nhận ra trong cuộc sống có liên quan đến 5 phương châm hội thoại đã học.
Từ đó, rút rra những kinh nghiệm giao tiếp sao cho đạt hiệu quả.
Chuẩn bị bài: Chủ đề 5: Hình ảnh người phụ nữ trong xã hội phong kiến Việt Nam
Chuyện người con gái Nam Xương.