1
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP QUY NHƠN
TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH
MÔN NGỮ VĂN 9
CHỦ ĐỀ 18 :
Tình CẢM GIA ĐÌNH
GV: LÊ VĂN BÌNH
NĂM HỌC: 2021 - 2022
CHỦ ĐỀ 18 :
Tình CẢM GIA ĐÌNH
ND1- CHIẾC LƯỢC NGÀ
ND2- CỐ HƯƠNG ( Tự đọc)
ND3- Đọc thêm: NHỮNG ĐỨA TRẺ
Câu 1 : Truyện “Lặng lẽ Sa pa” chủ yếu được kể qua cái nhìn của nhân vật nào ?
KHỞI ĐỘNG
A.Bác lái xe.
B.Anh thanh niên.
C.Ông hoạ sĩ già.
D.Cô kỹ sư trẻ.
Câu 2 : Điều nào nhận xét không đúng về anh thanh niên ?

A. Tỉ mỉ, chính xác trong công việc.
B. Là người có tinh thần trách nhiệm cao.

C. Sẵn sàng đương đầu với gian khổ, khó khăn.

D. Đề cao công việc của mình với mọi người.
1. Tác giả:
- Quê: Chợ Mới- An Giang
Từ 1954 bắt đầu viết văn. Tác phẩm gồm nhiều thể loại: Truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim.
Nguyễn Quang Sáng (1932)
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
I. TÌM HIỂU CHUNG :
- Đề tài: Thường viết về cuộc sống và con người Nam Bộ với phong cách độc đáo, đậm chất Nam Bộ.
HUY CHƯƠNG VÀNG
LIÊN HOAN PHIM TOÀN QUỐC 1980
HUY CHƯƠNG BẠC
LIÊN HOAN PHIM TOÀN QUỐC 1980
CHIẾC LƯỢC NGÀ
Nguyễn Quang Sáng
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
2. Tác phẩm:
-Hoàn cảnh sáng tác: 1966- Khi cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra ác liệt.
-Thể loại: Truyện ngắn.
-Ngôi kể: Thứ nhất (Bác Ba)
=> Tạo tính khách quan, câu chuyện trở nên đáng tin cậy. Người kể chủ động điều kiển nhịp kể và bình luận
Vị trí đoạn trích: nằm ở giữa truyện.
3. Đọc, tóm tắt
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG :
2. Tác phẩm:
Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến, mãi đến khi con gái 8 tuổi ông mới có dịp về thăm nhà, bé Thu không nhận ra ba vì vết thẹo trên mặt làm ba em không giống với người trong bức ảnh chụp chung với má. Em đối xử với ba như một người xa lạ. Đến lúc Thu nhận ra ba, thì cũng là lúc ông Sáu phải lên đường. ở khu căn cứ ông Sáu làm một chiếc lược bằng ngà voi để tặng con. Nhưng ông đã hi sinh khi chưa kịp trao cây lược cho con. Trước lúc ra đi, ông Sáu đã kịp trao cây lược cho bác Ba nhờ bạn chuyển cho con gái.
* Kể tóm tắt nội dung đoạn trích
Ông Sáu về thăm gia đình. Bé Thu không nhận ba vì vết thẹo trên mặt.
Thu nhận ra ba cũng là lúc ông Sáu phải ra đi.
Ông Sáu dồn hết tình cảm vào làm chiếc lược ngà
Trước lúc hi sinh, ông còn kịp đưa cây lược cho người bạn
4. Bố cục:
- Phần 1: Từ đầu … từ từ tuột xuống:
Tình cha con ông Sáu trong 3 ngày về nghỉ phép.
2 phần
-Phần 2: Còn lại:
Ở khu căn cứ ông Sáu làm chiếc lược ngà tặng con.
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
3. Đọc, tóm tắt
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG :
2. Tác phẩm:
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Tình huống truyện:
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
4. Bố cục:
3. Đọc, tóm tắt
1. Tác giả:
I. TÌM HIỂU CHUNG :
2. Tác phẩm:
a
k
h
g
d
f
e
b
c
1
7
4
8
5
2
3
6
9
CHIẾC LƯỢC NGÀ
Đi tìm ẩn số
Ẩn số
là một
tấm ảnh
Câu hỏi:
Tại sao tác giả lại để nhân vật bác Ba tham gia kể lại câu chuyện?
Đáp án: Để tạo tính khách quan, câu chuyện trở nên đáng tin cậy. Người kể chủ động điều khiển nhịp kể và bình luận.
May Mắn
Câu hỏi:
Ai là người kể lại câu chuyện “Chiếc lược ngà”?
Đáp án: Bác Ba
Câu hỏi:
Nêu tình huống truyện trong đoạn trích “Chiếc lược ngà”.
Đáp án:
-Tình huống 1: Hai cha con ông Sáu gặp nhau sau 8 năm xa cách, nhưng bé Thu không nhận ra ba.
-Tình huống 2: Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn hết tình cảm làm chiếc lược ngà cho con, nhưng chưa kịp trao ông đã bị hi sinh.
Câu hỏi:
Nêu chủ đề của truyện ngắn “Chiếc lược ngà”.
Đáp án: Ca ngợi tình cha con trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh.
Câu hỏi:
Tác giả của truyện ngắn “Chiếc lược ngà” là ai? Quê ở đâu?
Đáp án: Tác giả: Nguyễn Quang Sáng
Quê ở Chợ Mới – An Giang
Câu hỏi:
Kể tên nhân vật chính trong tác phẩm “Chiếc lược ngà”.
Đáp án: Anh Sáu, Bé Thu
Câu hỏi:
Nguyên nhân nào khiến bé Thu không nhận ông Sáu là ba?
Đáp án: Vết thẹo
May Mắn
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Diễn biến tâm lí, hành động của bé Thu trong lần gặp cha cuối cùng :
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
+ Khi gặp ông Sáu: ngơ ngác, sợ hãi, lảng tránh, ngờ vực, lạnh nhạt.
+ Hai ngày sau đó bé Thu vẫn không nhận cha, lại xa lánh ông Sáu, bướng bỉnh, ­ương ngạnh: nói trống không, hất trứng cá, bỏ về nhà ngoại  cự tuyệt một cách quyết liệt trước sự quan tâm, chăm sóc của ông Sáu vì nghĩ rằngông không phải là cha mình.
 Gan lì, ương bướng, cương quyết…
 Bé Thu là một em bé rất ngây thơ, hồn nhiên song cũng có cá tính mạnh mẽ, yêu ghét rõ ràng, tình cảm với ba chân thành, sâu sắc.
a. Trước khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
Hãy tìm những chi tiết thể hiện tâm trạng, thái độ nhân vật bé Thu trước khi nhận ông Sáu là ba?
Em nhận xét gì về thái độ của bé Thu?
Sự ương ngạnh đó của bé Thu có đáng trách hay không? Tại sao?
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Diễn biến tâm lí, hành động của bé Thu trong lần gặp cha cuối cùng :
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
a. Trước khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
Phản ứng của bé Thu có đáng trách không?
- Sự ngang ngạnh và hành động ngang ngược của Thu không đáng trách. Cô bé không nhận ông Sáu là cha vì cô bé chỉ nhớ một người duy nhất là cha, đó là người chụp chung ảnh với má. Ông Sáu có thêm vết thẹo trên má khi bị thương nên khác với người trong ảnh. Đó thực sự là tình yêu thương sâu sắc và cảm động mà Thu dành cho người cha của mình.
=> Miêu tả thái độ, hành động bất thường của cô bé, tác giả đã tái hiện hoàn cảnh éo le trong chiến tranh; đồng thời khắc họa được hình ảnh một cô bé đầy cá tính.
Thái độ: vẻ mặt sầm lại...
- Hành động:
+ Kêu thét lên...
+ ôm chặt lấy cổ, hôn tóc, hôn cổ, hôn vai và hôn cả vết thẹo
+ Hai chân câu chặt lấy ba...
Sự nghi ngờ được ngoại giải tỏa.
Cuống quýt, ân hận, hối tiếc không muốn ba đi.
Yêu cha mãnh liệt, sâu sắc.
Thu là một cô bé rất cá tính,tình cảm thật sâu sắc mạnh mẽ nhưng cũng thật dứt khoát, rạch ròi.
b. Khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Diễn biến tâm lí, hành động của bé Thu trong lần gặp cha cuối cùng :
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
a. Trước khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
Theo dõi đoạn: “Đến lúc chia tay…tuột xuống” (SGK)
? Sáng hôm sau, ông Sáu phải lên đường Thu có thái độ và hành động gì?
? Vì sao Thu lại thay đổi thái độ và chịu gọi ông Sáu là ba?
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc họa nhân vật của tác giả? Qua miêu tả của tác giả em thấy Thu là một cô bé ntn?
b. Khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Diễn biến tâm lí, hành động của bé Thu trong lần gặp cha cuối cùng :
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
a. Trước khi bé Thu nhận ra ông Sáu là ba:
- Được bà ngoại trò chuyện, tìm ra lí do Thu không nhận ông Sáu là cha và khuyên nhủ, con bé lăn lộn suốt đêm không ngủ được, nó ân hận rồi căm thù giặc và thương ba nó vô hạn.
- Khi cô bé bắt gặp cái nhìn trìu mến và và buồn rầu cảu ba thì “ đôi mắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao”.
- Tiếng gọi ba cất lên trong sâu thẳm tâm hồn bé bỏng của con bé, sự khao khát tình cha con bị kìm nén bỗng bật lên, tiếng gọi suốt 8 năm chờ đợi.
  - Khi buộc phải chia tay, Thu ao ước được ba mua cho cây lược ngà, cho thấy cô muốn có vật kỉ niệm của ba để được thấy ba luôn bên mình.
 =>  Bé Thu có tình yêu thương cha mãnh liệt, vô bờ. Miêu tả những biến đổi tình cảm của bé Thu, tác giả đã một lần nữa tô đậm tình yêu thương ba của cô bé. Qua đó, ta thấy Thu bướng bỉnh, cá tính nhưng cũng rất giàu tình cảm.
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
“ ….không thể chờ xuồng cặp lại bến, anh nhún chân nhảy thót lên, xô chiếc xuồng tạt ra, khiến tôi bị chới với. Anh bước vội vàng với những bước dài, rồi dừng lại kêu to:
- Thu! Con.
Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh. Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh. Anh vừa bước, vừa khom người đưa tay đón chờ”
?Vậy, trước sự từ chối của bé Thu, hình ảnh và tâm trạng ông Sáu được miêu tả như thế nào? Điều đó phản ánh nội tâm gì của ông Sáu?
- Khi bé Thu sợ hãi bỏ chạy, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương và hai tay buông xuống như bị gẫy.

3. Tình cha con sâu nặng và cao đẹp của ông Sáu.

Khi về đến nhà :
- Niềm vui sướng, khao khát, nóng lòng được gặp con .


? Khi mới về đến nhà ông Sáu đã có những hành động, lời nói gì?
Thái độ, hành động đó thể hiện tâm trạng gì của ông Sáu?
- Ngạc nhiên, hụt hẫng và buồn khi thấy đứa con sợ hãi và bỏ chạy.
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Tình cha con sâu nặng và cao đẹp của ông Sáu.
a. Khi về gần đến nhà :
Suốt ngày anh chẳng đi đâu xa, lúc nào cũng vỗ về con. Nhưng càng vỗ về, con bé càng đẩy ra. Anh mong được nghe một tiếng ba của con bé, nhưng con bé chẳng bao giờ chịu gọi. Anh đau khổ lắm nhưng chỉ “nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười vì “khổ tâm đến nỗi không khóc được…”.
Vì sao ông Sáu đánh con khi Thu hất miếng trứng cá khỏi chén ?
ông Sáu đánh Thu, không phải vì không yêu con mà có lẽ vì quá yêu nhưng lại bất lực trước tình yêu ông dành cho Thu bởi không được bé Thu đồng cảm. Tình yêu thương của người cha chưa được đền đáp đã khiến cho lòng ông thêm đau thắt, buồn thương.
b.Những ngày nghỉ phép ở nhà
-Những ngày sau đó, anh không dám đi đâu xa,tìm mọi cách làm thân vỗ về con bé, nhưng bé Thu lại càng xa lánh, tâm trạng anh như thế nào ?



Ông hiểu sự ngây thơ, bồng bột của con nên tìm cách chăm sóc con.
Ông chỉ mong một tiếng gọi ba.
Không nén được bực, giận đánh mắng con.
=>Miêu tả tâm trạng buồn bã, thất vọng, đau đớn, bất lực.
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Tình cha con sâu nặng và cao đẹp của ông Sáu.
a.Khi về gần đến nhà :
b. Suốt ba ngày nghỉ phép ở nhà
c. Lúc chuẩn bị lên đường:
- Ông hiểu lý do con không nhận ba.
- Tiếng gọi ba làm ông xúc động, hạnh phúc.

Tình huống truyện bất ngờ, hợp lý.
 Tình cha con thắm thiết sâu nặng, đầy bao dung tha thứ.
? Thái độ của ông Sáu trong ngày chia tay chuẩn bị lên đường về khu căn cứ?

Anh nhìn với đôi mắt trìu mến lẫn buồn rầu. Tôi thấy đôi mắt mênh mông của con bé bổng xôn xao.
Thôi! Ba đi nghe con!
? Tâm trạng của ông Sáu khi bé Thu bất ngờ gọi ba

…Không ghìm được xúc động và không muốn cho con thấy mình khóc, anh Sáu một tay ôm con, một tay rút khăn lau nước mắt, rồi hôn lên mái tóc con:
- Ba đi rồi ba về với con.

Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)


- Sau đó hai chúng tôi trở lại miền Ðông….. lúc nhớ con, anh cứ ân hận sao mình lại đánh con
“từ con đường mòn chạy lẫn trong rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầm khúc ngà đưa lên khoe với tôi. Mặt anh hớn hở như một đứa trẻ được quà”. Rồi sau đó, anh dồn hết tâm trí và công sức vào công việc: “anh cưa từng chiếc lược, thận trọng, tỉ mỉ và cố công như một người thợ bạc”. Trên sống lưng có khắc một hàng chữ nhỏ…….Trong hàng chữ ấy là bao nhiêu trìu mến yêu thương anh dành cho con gái. Chiếc lược trở thành một vật quý giá, thiêng liêng để mỗi khi nhớ con: “anh lấy cây lược ra ngắm nghía rồi mài lên tóc cho cây lược thêm bóng, thêm mượt”. Cây lược xoa dịu được nỗi ân hận vì đánh con.
? Khi trở lại chiến khu, ông Sáu mang theo tâm trạng gì và được thể hiện qua chi tiết nào?

d. Ở tại khu căn cứ
Anh ân hận sao mình lại đánh con.
- Làm chiếc lược ngà: tỉ mỉ, khắc từng nét “Yêu nhớ tặng Thu con của ba”
 Chiếc lược ngà là kết tinh của tình phụ tử.
 
Trước khi hi sinh:“ móc cây lược đưa cho tôi và nhìn tôi hồi lâu” Đó là sự ủy thác.

=> Tác giả đã miêu tả nội tâm nhân vật đặc sắc, tạo tình huống truyện bất ngờ, éo le.


=> Khắc họa được nỗi niềm của một người cha thương con sâu nặng trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh.

Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
Yêu nhớ tặng Thu con của ba
Qua nhân vật ông Sáu, người đọc không chỉ cảm nhận tình yêu con tha thiết sâu nặng của người cha mà còn thấm thía bao đau thương mất mát đối với những gia đình. Tình yêu thương con của ông Sáu còn như một lời khẳng định: Bom đạn của kẻ thù chỉ có thể hủy diệt được sự sống của con người, còn tình cảm của con người – tình phụ tử thiêng liêng thì không bom đạn nào có thể giết chết được.
4. Nghệ thuật:
- Tình huống truyện độc đáo, bất ngờ, tự nhiên
- Lựa chọn ngôi kể phù hợp.
- Miêu tả tâm lý, xây dựng tính cách nhân vật sâu sắc, tinh tế.
Ngôn ngữ giản dị, đậm chất Nam Bộ


Xây dựng cốt truyện khá chặt chẽ, lựa chọn nhân vật kể chuyện thích hợp. Truyện được kể theo ngôi thứ nhất,đặt vào nhân vật bác Ba,người bạn chiến đấu của ông Sáu và cũng là người chứng kiến, tham gia vào câu chuyện. Với ngôi kể này, người kể chuyện xen vào những lời bình luận, suy nghĩ,bày tỏ sự đồng cảm, chia sẻ với nhân vật, và câu chuyện vẫn mang tính khách quan
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
III- Tổng kết:
I- Tìm hiểu chung:
II- Tìm hiểu VB:
2- Diễn biến tâm lý và tình cảm của bé Thu
a- Trước khi nhận cha:
b- Khi nhận cha:
3. Tình cha con sâu nặng và cao đẹp của ông Sáu.
a. Khi mới trở về nhà
b.Những ngày nghỉ phép ở nhà
c. Lúc chuẩn bị lên đường:
d. Ở tại khu căn cứ



III- Tổng kết:
1- Nghệ thuật:
2- Nội dung:* Ghi nhớ:(sgk)



+ Minh chứng cho nỗi đau, là bi kịch thấm đầy máu và nước mắt
+ Nó là vật kí thác thiêng liêng của người lính về tình phụ tử cao đẹp mà không bom đạn nào của kẻ thù có thể tàn phá được
+ Là kết tinh của nỗi nhớ và tình yêu thương mà người cha dành cho con gái bé bỏng. Kỉ vật đó tuy bé nhỏ nhưng lại có ý nghĩa vô cùng lớn lao. Nó đã trở thành biểu tượng thiêng liêng cho tình phụ tử cao đẹp trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh.
Yêu nhớ tặng Thu con của ba
IV. HDHS luyện tập:
1. Giải thích nhan đề của văn bản .
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
?Câu chuyện gợi cho em suy nghĩ gì về chiến tranh và cuộc sống tâm hồn của người cán bộ cách mạng.
- Chiến tranh có thể phá hủy mọi thứ trên trái đất này nhưng có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt tâm hồn con người Việt Nam mà bom đạn kẻ thù không bao giờ tàn phá nổi, ấy là tình cảm gia đình và tình yêu quê hương đất nước,
- Chiến tranh đã khiến cho bao nhiêu con người, bao nhiêu gia đình phải chịu đựng những đau thương, mất mát
-Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt thì tình cảm của con người càng mãnh liệt, vẹn nguyên, là sức mạnh để giúp con người vượt qua thử thách.
CHIA SẺ YÊU THƯƠNG
2
Tiết 54.55.56 CHIẾC LƯỢC NGÀ (Nguyễn Quang Sáng)
CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ
Nắm nghệ thuật và nội dung của văn bản.
Tóm tắt văn bản.
Đóng vai bé Thu ( ông Sáu) kể lại tác phẩm .
Chuẩn bị Cố hương + Những đứa trẻ.