TIẾT 93,94: ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ
MINH HUỆ
1/ Hãy kể tóm tắt lại truyện “Buổi học cuối cùng”.
Truyện kể về buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở một lớp học vùng An-dát bị quân Phổ chiếm đóng. Đây là buổi học cuối cùng mà thầy Ha-men và học trò của mình được dạy và học tiếng pháp, tiếng mẹ đẻ của họ. Bởi vì sau buổi học đó, các trường học ở vùng này đều phải dạy bằng tiếng Đức. Chính trong tình huống và thời điểm đặc biệt ấy, chú bé Phrăng và mọi người mới thấm thía điều hết sức quan trọng và thiêng liêng là phải biết yêu quý ‎ngôn ngữ của dân tộc mình.
2/ Nêu nội dung, nghệ thuật truyện “Buổi học cuối cùng”.
Qua cõu chuy?n bu?i h?c cu?i cựng b?ng ti?ng Phỏp ? vựng An-dỏt b? quõn Ph? chi?m dúng v� hỡnh ?nh d?y c?m d?ng c?a th?y Ha-men, truy?n dó th? hi?n lũng yờu nu?c trong m?t bi?u hi?n c? th? l� t?nh yờu ti?ng núi c?a dõn t?c v� nờu chõn lớ : " Khi m?t dõn t?c roi v�o vũng nụ l?, ch?ng n�o h? cũn gi? v?ng ti?ng núi c?a mỡnh thỡ ch?ng khỏc gỡ n?m du?c chỡa khoỏ ch?n lao tự ."
Truy?n dó xõy d?ng th�nh cụng nhõn v?t th?y giỏo Ha-men v� chỳ bộ Phrang qua miờu t? ngo?i hỡnh, c? ch?, l?i núi v� tõm tr?ng c?a h?.
Tiết: 93-94.Văn bản: ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ
(Minh Huệ)
Nhà thơ Minh Huệ tên khai sinh là Nguyễn Đức Thái.
Ông sinh năm 1927 mất năm 2003, quê gốc Bến Thủy, thành phố Vinh.
Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (1957)
Minh Huệ viết lại dựa trên câu chuyện có thật do người bạn là bộ đội vừa từ Việt Bắc trở về kể lại khi chứng kiến Bác không ngủ, trên đường đi chiến dịch biên giới Thu-Đông 1950.
Minh Huệ (1927-2003) tên khai sinh là Nguyễn ĐứcThái, quê ở thành phố Vinh.
a. Hoàn cảnh ra đời: Bài thơ được viết năm 1951, dựa trên sự kiện có thật trong chiến dịch Biên giới cuối năm 1950, Bác Hồ đã trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta.

b. Phương thức biểu đạt: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố tự sự và trữ tình.Thêm yếu tố miêu tả.
c. Mạch cảm xúc chính: kể về một đêm không ngủ của Bác. Qua đó thể hiện tình cảm của Bác đối với bộ đội, dân công và tình cảm của anh đội viên đối với Bác.
I.Tìm hiểu chung
1/Tác giả:
2/Tác phẩm:
Bài thơ có bố cục như thế nào?

Khổ 1 ( mở truyện )
Thắc mắc của anh đội viên.
Khổ 2 -15 ( thân truyện )
Câu chuyện giữa anh đội viên và Bác.
Khổ cuối ( kết luận )
Lý do Bác không ngủ.
3 phần
d. Bố cục:
? Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kể lại câu chuyện gì ?
-Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kể lại một câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp và cảm nghĩ của người chiến sĩ về Bác.
? Câu chuyện này diễn ra trong hoàn cảnh, thời gian địa điểm nào?
trên đường đi chiến dịch, trời mưa lâm thâm và lạnh.
một đêm khuya, từ lúc anh đội viên (chiến sĩ) thức dậy lần đầu cho đến lúc anh thức dậy lần thứ ba để rồi thức luôn cùng Bác.
trong một mái lều tranh xơ xác, nơi tạm trú của bộ đội trong đêm.
-Hoàn cảnh:
-Thời gian:
-Địa điểm:
*Lưu ý khi đọc:
Cần đọc nhịp chậm, giọng thấp ở đoạn đầu và nhịp nhanh hơn, giọng lên cao hơn một chút ở đoạn sau (từ “Lần thứ ba thức dậy” đến “Anh thức luôn cùng Bác”).
Khổ thơ cuối cần đọc chậm và mạnh để khẳng định như một chân lí.
* Lần thức dậy thứ nhất:
Lần đầu thức dậy, diễn biến tâm trạng của anh đội viên như thế nào về Bác?
- Ngạc nhiên đến xúc động.

- Nhìn, theo dõi những cử chỉ, hành động của Bác.
1. Cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên đối với Bác
II. Tìm hiểu chi tiết

Tìm các câu thơ thể hiện tình cảm của anh đội viên với Bác trong lần thức dậy đầu tiên ?
Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương

Anh đội viên mơ màng
Như nằm trong giấc mộng
Bóng Bác cao lồng lộng
Ấm hơn ngọn lửa hồng.

Thổn thức cả nỗi lòng
Thầm thì anh hỏi nhỏ
-Bác ơi !Bác chưa ngủ?
Bác có lạnh lắm không?

Anh nằm lo Bác ốm
Lòng anh cứ bề bộn
Vì Bác vẫn thức hoài
- Ngạc nhiên đến xúc động.
- Nhìn, theo dõi những cử chỉ, hành động của Bác.







* Lần thức dậy thứ nhất:
1. Cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên đối với Bác
-Trong trạng thái mơ màng: “Anh đội viên mơ màng… Ấm hơn ngọn lửa hồng”
->Cảm nhận được sự lớn lao,vĩ đại nhưng lại hết sức gần gũi của vị lãnh tụ.
-Sự xúc động cao độ: “Thổn thức cả nỗi lòng” và thốt lên: “Bác có lạnh lắm không?”
->Nỗi lo bề bộn trong lòng về sức khỏe của Bác.
 Thương yêu, cảm phục, ngưỡng mộ của anh trước tấm lòng của Bác.
Tìm các câu thơ thể hiện tình cảm của anh đội viên với Bác trong lần thức dậy thứ ba ?
Anh hốt hoảng giật mình

Anh vội vàng nằng nặc
“ -Mời Bác ngủ Bác ơi!
Trời sắp sáng mất rồi
Bác ơi! Mời Bác ngủ!”

Anh đội viên nhìn Bác
Bác nhìn ngọn lửa hồng
Lòng vui sướng mênh mông
Anh thức luôn cùng Bác.
Tìm các từ ngữ thể hiện tấm lòng của anh đội viên đối với Bác ?
*. Lần thức dậy thứ ba:
*. Lần thức dậy thứ nhất:
1. Cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên đối với Bác
- Hốt hoảng, giật mình, nằng nặc mời Bác ngủ.
Từ láy "nằng nặc”, đảo trật tự ngôn từ, lặp lại các cụm từ “Mời Bác ngủ Bác ơi !”, “Bác ơi! Mời Bác ngủ!”.
 Sự thiết tha, năn nỉ, tình cảm lo lắng chân thành mộc mạc của anh đội viên với Bác.
“Lòng vui sướng mênh mông
Anh thức luôn cùng Bác”.
 Niềm vui của anh đội viên khi hiểu được tấm lòng mênh mông, tình thương, đạo đức cao cả và sự vĩ đại của Bác.
Lần đầu: là sự ngạc nhiên, cảm phục nhưng vẫn vâng lời Bác đi ngủ.
Lần thứ ba: hốt hoảng giật mình rồi vui sướng khi cảm nhận được sự vĩ đại của Bác, thức luôn cùng Bác.  Bài thơ chỉ kể lần thứ nhất và lần thứ ba anh đội viên thức dậy, cho thấy trong cái đêm ấy anh đã nhiều lần tỉnh giấc, lần nào cũng chứng kiến Bác không ngủ. Chính vì vậy, tâm trạng của anh mới có sự chuyển biến rõ rệt.
*. Lần thức dậy thứ ba:
*. Lần thức dậy thứ nhất:
1. Cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên đối với Bác
- Hốt hoảng, giật mình, nằng nặc mời Bác ngủ.
+ Từ láy "nằng nặc” + đảo trật tự ngôn từ, lặp lại các cụm từ “Mời Bác ngủ Bác ơi!”, “Bác ơi! Mời Bác ngủ!”.
 Thể hiện sự thiết tha, năn nỉ, tình cảm lo lắng chân thành mộc mạc của người đội viên với Bác.
- “Lòng vui sướng mênh mông. Anh thức luôn cùng Bác”
 Niềm vui của anh đội viên khi hiểu được tấm lòng mênh mông, tình thương, đạo đức và sự vĩ đại của Bác.
Hướng dẫn tự học:
-Tiết 2: Tìm hiểu về hình tượng Bác Hồ.
-Học bài và học thuộc lòng bài thơ.
-Kể tóm tắt câu chuyện bằng một đoạn văn ngắn.
-Chuẩn bị bài Ẩn dụ theo câu hỏi ở các đề mục sách giáo khoa.
Bác thức trong hoàn cảnh như thế nào ?
Trong hoàn cảnh ấy, Bác có những hành động, cử chỉ gì ?
Những hành động, cử chỉ ấy thể hiện điều gì ở Bác ?
*. Lần thức dậy thứ ba:
*. Lần thức dậy thứ nhất:

Thời gian, không gian: Trời khuya, bên bếp lửa, mưa, lều xơ xác.
2/Hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ:
Cử chỉ: Đốt lửa, dém chăn, nhón chân nhẹ nhàng.
 Lo lắng ân cần, chăm chút yêu thương
1. Cái nhìn và tâm trạng của anh đội viên đối với Bác
2/ Hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ:
Hình dáng: vẻ mặt trầm ngâm, mái tóc bạc, ngồi đinh ninh, chòm râu im phăng phắc, cao lồng lộng
+ Các từ láy gợi hình  gợi hình ảnh Bác cụ thể, chân thực, sinh động.
+ So sánh ẩn dụ: Bóng Bác - ngọn lửa hồng  sự vĩ đại, gần gũi , nhân ái
 Hình ảnh Bác vừa gần gũi, thân thiết vừa cao cả, thiêng liêng.
- Lời nói, tâm tư: không an lòng, thương đoàn dân công...
 Lòng yêu thương bao la, rộng lớn
.
Thời gian, không gian: Trời khuya, bên bếp lửa, mưa, lều xơ xác.
Cử chỉ: Đốt lửa, dém chăn, nhón chân nhẹ nhàng.
 Lo lắng ân cần, chăm chút yêu thương
Ý nghĩa khổ thơ cuối là gì?
- Khổ cuối : Bác thức là chuyện thường tình.
Điệp ngữ “đêm nay” một lần nữa khẳng định gì ?
 Cuộc đời Bác chỉ dành cho dân, cho nước.
b. Lần thức dậy thứ ba
a. Lần thức dậy thứ nhất
1/ C¸i nhìn vµ t©m tr¹ng cña anh ®éi viªn đối với B¸c:
2. Hình ảnh Bác Hồ trong đêm không ngủ
III. TỔNG KẾT:
Nghệ thuật
Nội dung
1. Nghệ thuật:
- Thơ tự sự mà giàu chất trữ tình. Trong thơ có sự kết hợp kể chuyện, miêu tả và biểu cảm.
- Chi tiết giản dị, cụ thể mà cảm động.
- Lời thơ giản dị, chân thành với nhiều từ láy gợi hình, gợi cảm.
2. Nội dung:
- Phản ánh tấm lòng yêu thương, giản dị mà sâu sắc, rộng lớn của Bác đối với quân và dân ta.
- Biểu hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ, cũng là của mọi người đối với lãnh tụ
(Minh Huệ)
Câu 1: Điều gì khiến anh đội viên xúc động khi thức dậy lần thứ 3?
A. Thấy Bác còn thức, đang ngồi trầm ngâm bên bếp lửa.
B. Thấy Bác đi dém chăn cho tất cả mọi người.
C. Thấy Bác thức như một người cha chăm lo cho các con.
Câu 2: Tại sao đêm nay Bác không ngủ?
A. Bác là một người khó ngủ.
B. Bác đang bận việc.
C. Bác lo lắng cho chiến sĩ và cho chiến dịch ngày mai.
D. Trời rét quá, Bác không thể ngủ được.
Câu 3: Ý nghĩa của ba câu thơ kết bài?
A. Đêm nay chỉ là một trong rất nhiều đêm không ngủ của Bác.
B.Cả cuộc đời Bác dành trọn vẹn cho dân, cho nước.
C. Đó chính là lẽ sống "Nâng niu tất cả chỉ quên mình" của Bác.
D. Cả 3 ý trên.
CỦNG CỐ
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc lòng bài thơ
- Nắm chắc nội dung đã học.
2. Chuẩn bị bài ẨN DỤ