PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP QUY NHƠN
TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH
MÔN NGỮ VĂN 7
CHỦ ĐỀ 16:
ÔN TẬP VĂN VÀ TẬP LÀM VĂN
GV: LÊ VĂN BÌNH
NĂM HỌC: 2021 - 2022
ND1- ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
ND2- ÔN TẬP TÁC PHẨM TRỮ TÌNH
CHỦ ĐỀ 16:
ÔN TẬP VĂN VÀ TẬP LÀM VĂN
Văn bản biểu cảm
Ôn tập
Tiết 53,54 :
I . ÔN LÝ THUYẾT:
1 . Khái niệm văn biểu cảm :
Thế nào là văn biểu cảm ?
Văn biểu cảm là văn được viết ra nhằm biểu đạt tình cảm , cảm xúc , sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc ( còn gọi là văn trữ tình ) .
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
2. Đặc điểm cơ bản của văn bản biểu cảm:
- Nội dung chủ yếu là bộc lộ tình cảm , cảm xúc .
- Tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm trong sáng , tốt đẹp , thấm nhuần tư tưởng nhân văn .
- Có 2 cách biểu cảm chủ yếu : biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp .
- Bài văn biểu cảm thường có bố cục 3 phần như mọi bài văn khác
Hãy nêu những đặc điểm cơ bản của văn biểu cảm .
3 . Cách lập ý cho bài văn biểu cảm :
I . ÔN LÝ THUYẾT:
1 . Khái niệm văn biểu cảm :
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
2. Đặc điểm cơ bản của văn bản biểu cảm:
Liên hệ
hiện tại
với
tương lai
Hồi tưởng
quá khứ
và suy nghĩ
về hiện tại
Tưởng tượng
tình huống
hứa hẹn,
mong muốn
Quan sát
và
suy ngẫm
4 . Các yếu tố tự sự , miêu tả trong bài văn biểu cảm :
3 . Cách lập ý cho bài văn biểu cảm :
I . ÔN LÝ THUYẾT:
1 . Khái niệm văn biểu cảm :
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
2. Đặc điểm cơ bản của văn bản biểu cảm:
Tự sự và miêu tả dùng để gợi ra đối tượng biểu cảm và gửi gắm cảm xúc.
Tự sự và miêu tả ở đây nhằm khêu gợi cảm xúc , do cảm xúc chi phối chứ không nhằm mục đích kể chuyện , miêu tả đầy đủ sự việc , phong cảnh .
II . LUYỆN TẬP :
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Bài tập 1 ( trang 168 / SGK )
Đọc lại đoạn văn về hoa hải đường ( Bài 5 ) , về An Giang
( Bài 6 ) , bài Hoa học trò ( Bài 6 ) , bài Cây sấu Hà Nội
( Bài 7 ) , các đoạn văn biểu cảm ( Bài 9 ) , bài Cảm nghĩ về một bài ca dao ( Bài 12 ) và các văn bản trữ tình khác , hãy cho biết văn miêu tả và văn biểu cảm khác nhau như thế nào ?
II . LUYỆN TẬP :
VĂN MIÊU TẢ
VĂN BIỂU CẢM
Tái hiện đối tượng
( người , vật , cảnh vật ) làm cho người đọc có thể hình dung và cảm nhận được nó.
Miêu tả đối tượng nhằm mượn những đặc điểm , phẩm chất của nó để bộc lộ suy nghĩ , tình cảm , cảm xúc .
VĂN TỰ SỰ
VĂN BIỂU CẢM
Kể lại một câu chuyện ( sự việc ) có đầu , có đuôi , có nguyên nhân , diễn biến , kết quả ...
Yếu tố tự sự chỉ để làm nền nhằm nói lên cảm xúc qua sự việc .
Bài tập 2 ( trang 168 / SGK )
Đọc lại bài Kẹo mầm ( Bài 11 ) , hãy cho biết văn biểu cảm khác văn tự sự ở điểm nào ?
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Bài tập 3 ( trang 168 / SGK )
Tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm đóng vai trò gì ? Chúng thực hiện nhiệm vụ biểu cảm như thế nào ? Nêu ví dụ .
Tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm đóng vai trò làm giá đỡ cho tình cảm , cảm xúc được bộc lộ . Thiếu tự sự , miêu tả thì tình cảm mơ hồ , không cụ thể bởi vì tình cảm , cảm xúc của con người chỉ nảy sinh từ sự việc , cảnh vật cụ thể .
Bài tập 4 ( trang 168 / SGK )
Cho một đề bài biểu cảm , chẳng hạn : Cảm nghĩ về mùa xuân , em sẽ thực hiện bài làm qua những bước nào ? Hãy thực hiện bước tìm hiểu đề và tìm ý .
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Đề : Cảm nghĩ về mùa xuân .
Các bước làm bài :
1. Tìm hiểu đề và tìm ý
2. Lập dàn bài
3. Viết bài
4. Đọc lại và sửa chữa
Tìm hiểu đề :
- Kiểu văn bản :
- Đề tài ( Đối tượng biểu cảm ) :
- Yêu cầu :
Biểu cảm ( Phát biểu cảm nghĩ )
Mùa xuân .
Bày tỏ thái độ , tình cảm và sự đánh giá đối với mùa xuân .
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Tìm ý :
1 . Mùa xuân của thiên nhiên :
- Cảnh sắc , thời tiết , khí hậu , cây cỏ , chim muông ...
2 . Mùa xuân của con người :
- Tuổi tác , nghề nghiệp , tâm trạng , suy nghĩ ...
3 . Phát biểu cảm nghĩ :
- Thích hay không thích mùa xuân ? Vì sao ?
- Kể hoặc tả để bộc lộ cảm nghĩ thích hay không thích mùa xuân ...
- Kể hoặc tả để giải thích vì sao mong đợi hoặc không mong đợi mùa xuân ...
Đề : Cảm nghĩ về mùa xuân .
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
Bài tập 5 ( trang 168 / SGK )
Bài văn biểu cảm thường sử dụng những biện pháp tu từ nào ? Người ta nói ngôn ngữ văn biểu cảm gần với thơ , em có đồng ý không ? Vì sao ?
Các phép tu từ thường được sử dụng trong văn biểu cảm : so sánh , ẩn dụ , hoán dụ , nhân hóa , điệp ngữ , liệt kê ...
Ngôn ngữ văn biểu cảm gần với ngôn ngữ thơ là vì nó có mục đích biểu cảm giống như thơ ( giàu hình ảnh , hàm súc )
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
1.Đọc kĩ các đoạn văn ,xác định phương thức biểu đạt của mỗi đoạn và cho biết vì sao mà em xác định như vậy?
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Có một lần các cháu thiếu nhi đến thăm Bác. Chú bảo vệ bảo Bác rất bận, không thể tiếp
các cháu được. Bác biết chuyện liền ra đón các cháu vào. Bác trò chuyện vui vẻ, dặn dò các cháu chăm ngoan, học giỏi, biết vâng lời ông bà cha mẹ, thầy cô... Khi các cháu ra về, Bác tiễn đến tận ngõ. Xe từ từ lăn bánh, ngoái lại nhìn các cháu vẫn còn thấy một cụ già hiền từ đứng nhìn theo và vẫy chào tạm biệt.
(Chuyện đời thường của Bác Hồ)
Phương thức biểu đạt: Tự sự.
Căn cứ xác định: Đoạn văn đã kể lại câu chuyện các cháu thiếu nhi đến thăm Bác Hồ.
2.Có một lần các cháu thiếu nhi đến thăm Bác. Chú bảo vệ bảo Bác rất bận, không thể tiếp các cháu được. Bác biết chuyện liền ra đón các cháu vào. Bác trò chuyện vui vẻ, dặn dò các cháu chăm ngoan, học giỏi, biết vâng lời ông bà cha mẹ, thầy cô... Khi các cháu ra về, Bác tiễn đến tận ngõ. Xe từ từ lăn bánh, ngoái lại nhìn các cháu vẫn còn thấy một cụ già hiền từ đứng nhìn theo và vẫy chào tạm biệt.
(Chuyện đời thường của Bác Hồ)
Phương thức biểu đạt: Tự sự.
Căn cứ xác định: Đoạn văn đã kể lại câu chuyện các cháu thiếu nhi đến thăm Bác Hồ.
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
3.“Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ, râu Bác dài, tóc Bác bạc phơ...”. Trước mắt tôi hiện lên hình ảnh Bác thật hiền từ như một ông Bụt vậy. Nhưng Bác không mặc áo dài thụng, tay chống gậy trúc mà là bộ quần áo kaki đã bạc màu, miệng tươi cười , tay cầm đĩa kẹo để chia cho các cháu thiếu nhi. Hôm qua tôi đ mười, nên tôi cũng được Bác chia kẹo. Tôi háo hức mong chờ đến lượt mình. Chao ôi, ánh mắt Bác nhìn tôi mới thật trìu mến và ấm áp làm sao! Tôi ngỡ như ông ngoại đang nhìn tôi vậy. Ôi! Không lẽ đây lại là một giấc mơ sao? Một giấc mơ kỳ diệu mà tôi ước nó sẽ không kết thúc.
(Bài làm của học sinh)
Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
Căn cứ xác định: Đoạn văn bộc lộ tình cảm, cảm xúc với Bác Hồ kính yêu.
4.“Tôi đã một lần được đến thăm ngôi nhà sàn - nơi Bác ở
và làm việc. Bước qua hàng rào râm bụt xanh đ những bông hoa đỏ tươi là một căn phòng nhỏ thật đơn sơ giản dị nhưng lại rất gọn gàng, sạch sẽ.
Chiếc giường một, chiếc tủ nhỏ, chiếc đài con đ ngay ngắn trên chiếc bàn làm việc. Một bình hoa huệ trắng,
tinh khiết, toả hương man mát, dìu dịu. Tôi có cảm giác
dường như Bác đang đứng rất gần, rất gần đây mìm cười
hiền hậu nhìn chúng tôi.”
(Bài làm của học sinh)
Phương thức biểu đạt: Miêu tả
Căn cứ xác định: Đoạn văn đã tái hiện, giúp hình dung cảnh ngôi nhà sàn của Bác.
“Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ, râu Bác dài, tóc Bác bạc phơ...” Trước mắt tôi hiện lên hình ảnh Bác thật hiền từ như một ông Bụt vậy. Nhưng Bác không mặc áo dài thụng, tay chống gậy trúc mà thay vào đó là bộ quần áo kaki đã bạc màu, miệng tươi cười , tay cầm đĩa kẹo để chia cho các cháu thiếu nhi. Hôm qua tôi được điểm mười, nên tôi cũng được Bác chia kẹo. Tôi háo hức mong chờ đến lượt mình để được nhận kẹo của Bác. Chao ôi, ánh mắt Bác nhìn tôi mới thật trìu mến và ấm áp làm sao! Tôi ngỡ như ông ngoại đang nhìn tôi vậy. Rồi Bác ôm tôi vào lòng và thơm lên hai má tôi. Ôi! Không lẽ đây lại là một giấc mơ sao? Một giấc mơ kỳ diệu mà tôi ước nó sẽ không kết thúc.
(Bài làm của học sinh)
5.Em hãy cho biết trong đoạn văn biểu cảm sau, người viết đã biểu cảm bằng những cách nào? Chỉ ra những từ ngữ, câu văn thể hiện các cách biểu cảm đó?
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
6.Nhận xét cách diễn đạt (câu văn, lời văn, hình ảnh, các biện pháp tu từ) của tác giả Thép Mới trong đoạn văn sau:
“…Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn. Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình mái chùa cổ kính. Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời. Dưới bóng tre xanh từ lâu đời, người dân cày Việt Nam dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng khai hoang. Tre ăn ở với người, đời đời, kiếp kiếp…”.
(Trích “Cây tre Việt Nam")
Tiết 53-54: - ÔN TẬP VĂN BẢN BIỂU CẢM
7.Học tập cách diễn đạt của các tác giả qua các văn bản biểu cảm đã học, đã đọc, hãy viết một đoạn văn khoảng 7 đến 10 câu, phát biểu cảm nghĩ của em .
“Cảnh khuya” là một trong những bài thơ trăng đẹp nhất của Bác Hồ. Người xưa đến với chốn lâm tuyền để lánh đục
tìm trong, để được nhàn. Còn Hồ Chí Minh đến với suối rừng Việt Bắc là để lập chiến khu đánh Pháp. Giữa cảnh khuya, có suối, có trăng... đẹp như vẽ nhưng Người vẫn thao thức, vẫn “chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”. Phải chăng tâm hồn thi sĩ đã hoà vào cốt cách người chiến sĩ? Cảm hứng thiên nhiên chan hoà với cảm hứng yêu nước được diễn tả một cách trong sáng, gợi cảm và đầy chất thơ.
Bác Hồ yêu nước, thương dân, Bác yêu thiên nhiên, Bác yêu trăng... “Cảnh khuya” như dẫn hồn ta vào những giấc mộng đẹp. Bài thơ là sự kết hợp hài hoà tâm hồn, trí tuệ, đạo đức của một con người bình dị mà vĩ đại. Đọc thơ Bác, ta càng thêm yêu kính và biết ơn Bác.
Xin chân thành cảm ơn các em học sinh