CHÀO MỪNG THẦY CÔ ĐẾN DỰ LỚP 9/2

TRƯỜNG THCS TÂN TIẾN
TỔ: NGỮ VĂN
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền
CHÀO MỪNG THẦY CÔ ĐẾN DỰ LỚP 9/2

TRƯỜNG THCS TÂN TIẾN
TỔ: NGỮ VĂN
Giáo viên: Hoàng Thị Hiền
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
SANG THU
- Hữu Thỉnh
Văn bản
KHÁM PHÁ VẺ ĐẸP TÁC PHẨM
HOẠT ĐỘNG
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Nhóm Hướng Dương
Nhóm
Quyết Thắng
Nhóm Nhân Tài
Nhóm Hi Vọng
DẠY HỌC DỰ ÁN
Tìm hiểu những nét chính về
tác giả, tác phẩm

Hoàn cảnh sáng tác:
“Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở một làng ngoại ô Hà Nội (nay là Khương Hạ, Thanh Xuân, Hà Nội). Đất nước ta lúc này vừa trải qua chiến tranh, cuộc sống thanh bình đã trở lại. Trong cái mơ hồ phảng phất gió thu và lá thu đang ngả màu, tôi đã trèo lên cây ổi chín vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này. Không có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng nhuốm trong cái nắng vàng của mùa thu. Không gian cao vút, sâu thẳm, yên tĩnh…”
( Lời tự bạch của Hữu Thỉnh)
- Năm 1977, sau khi đất nước hòa bình, thống nhất, thiên nhiên đang bước sang thu.
Sang thu
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
Hữu Thỉnh

- Thể thơ:

3 phần

Phần 1: Tín hiệu sang thu trong không gian gần và hẹp.
Phần 2: Tín hiệu sang thu trong không gian cao và rộng.
Phần 3: Bức tranh sang thu lắng vào chiều sâu tâm tưởng.


5 chữ

- Bố cục:

Nhan đề sử dụng phép đảo ngữ. Tác giả đảo động từ “sang” lên trước danh từ “thu” để nhằm nhấn mạnh sự vận động, chuyển biến của đất trời cũng như sự vận động trong cảm xúc của con người trong giây phút giao mùa từ hạ sang thu.
Ý nghĩa nhan đề:

Mạch cảm xúc:
- Vận động theo bước đi của mùa thu: bắt đầu từ những tín hiệu mong manh, mơ hồ đến hữu hình, rõ nét; vận động trong cảm xúc của con người từ ngỡ ngàng đến đắm say, chiêm nghiệm.
Những tín hiệu sang thu:
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Hương ổi
Gió se
sương
Tín hiệu giao mùa
Tín hiệu sang thu trong không gian gần và hẹp
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
- Bỗng: gợi cảm giác ngỡ ngàng, ngạc nhiên, thu đến
bất ngờ không hẹn trước.
- Hương ổi – thứ hương thơm dân dã, mộc mạc của cây trái
vườn nhà, thứ quà quê bình dị thân quen trong cuộc sống
nhưng rất mới mẻ trong thi ca mùa thu.

“…giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ thì điều khiến tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để nhận ra, đó chính là hương ổi. Với tôi, thậm chí với nhiều người khác thì mùi hương đó gợi nhớ đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ những đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín ven sông…Hương ổi tự nó xộc thẳng vào những miền thơ ấu thân thiết trong tâm hồn chúng ta.”
(Lời tự bạch)
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sương chùng chình: Nhân hóa, từ láy
+ Gợi hình: màn sương mờ ảo, giăng nhẹ nhàng nơi đường thôn ngõ xóm,
+ Gợi tình người: lưu luyến, bâng khuâng.
- Ngõ: ngõ thực của làng quê, ngõ thời gian nối giữa 2 mùa.
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Hình như: Như một lời tự vấn, gợi thoáng bâng khuâng ngỡ ngàng, cái giật mình bối rối của tác giả trước mùa thu.
Sự chuyển biến của đất trời lúc sang thu.
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

"Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí là giông bão, tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ...Tuy nhiên, giữa ước mơ và thực tại là hai thế giới luôn đối lập nhau và chẳng phải ước mơ nào cũng thành hiện thực...Sự dang dở, sự mất mát là một hiện thực buộc chúng ta phải chấp nhận trong cuộc sống của mình. Ngay cả người lính cũng vậy. Rất nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn rất trẻ, ở ngưỡng của mùa đẹp nhất của cuộc đời. Vì thế nên đám mây trong thơ ấy chỉ "vắt nửa mình sang thu" thôi, nửa còn lại đã trở thành kí ức… »
(Lời tự bạch)
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
Những chuyển biến của tạo vật và suy ngẫm về đời người lúc sang thu.
 Hạ nhạt dần, thu đậm nét hơn.
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
“Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này, tôi muốn gửi gắm suy ngẫm của mình – khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.”

(Lời tâm sự của nhà thơ Hữu Thỉnh)
TỔNG KẾT
Với thể thơ 5 chữ phù hợp để diễn tả dòng cảm xúc miên man; giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng; nhiều hình ảnh thơ đẹp, giàu sức biểu cảm; sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ, cùng với những cảm nhận tinh tế, tác giả Hữu Thỉnh đã diển tả những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu.
NHẬN ĐỊNH HAY VỀ TÁC PHẨM
1. Chỉ mười hai câu thơ năm chữ mà anh đã vẽ nên một bức tranh sang thu vừa đúng, vừa đẹp, vừa có tình vừa có chiều sâu suy nghĩ.
2. Hai khổ thơ trên rất đẹp về tạo hình, rất tinh trong cảm nhận, như hai cành biếc của một cây thơ lạ. Nhưng khổ thơ thứ ba mới là cái gốc của cây thơ đó, mang lại cho bài thơ một vẻ đẹp mới, làm trọn vẹn thêm cái ý sang thu của hồn người thấp thoáng ở trên.
3. Thiên nhiên và con người đều cùng một nhịp sang thu. Nhan đề sang thu vừa bao trùm vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật. Hương quả sang thu. Ngọn gió sang thu. Màn sương sang thu. Dòng sông, bầy chim, đám mây, bầu trời sang thu. Nắng sang thu. Mưa sang thu. Sấm chớp, giông bão, cây cối sang thu. Nhưng trong từng cảnh sang thu của thiên nhiên, đất trời, tạo vật là lồng lộng hồn người sang thu."
BÀI TẬP
Câu 1. Hãy giải thích từ “chùng chình” và nêu cách hiểu của mình về hình ảnh “sương chùng chình” trong khổ thơ thứ nhất của bài “Sang thu”.
Câu 2: Khi diễn tả những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt của thiên nhiên đất trời trong khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu, tác giả Hữu Thỉnh đã viết:
“ Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã ”
Nêu và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng trong cặp câu thơ trên ?

BÀI TẬP
Câu 3: Cho đoạn thơ sau trích trong tác phẩm “Sang thu” của Hữu Thỉnh
“ Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Nắng đã bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.”
a. Tìm và nêu tác dụng của những từ chỉ mức độ trong những câu thơ trên?
b. Hãy chỉ rõ những lớp nghĩa trong 2 câu thơ kết thúc bài thơ?
c. Từ bài thơ “Sang thu” cùng những hiểu biết của bản thân, em hãy viết một bài nghị luận khoảng 01 trang giấy thi với nội dung: “Biết lắng nghe và trân trọng thiên nhiên có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc sống của con người”.