PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP QUY NHƠN
TRƯỜNG THCS LƯƠNG THẾ VINH
MÔN NGỮ VĂN 7
CHỦ ĐỀ 14:
THÀNH NGỮ VÀ BIỆN PHÁP TU TỪ
GV: LÊ VĂN BÌNH
NĂM HỌC: 2021 - 2022
ND1- THÀNH NGỮ
ND2- ĐIỆP NGỮ
ND3- CHƠI CHỮ
CHỦ ĐỀ 14:
THÀNH NGỮ VÀ BIỆN PHÁP TU TỪ
THÀNH NGỮ
Tiết 47, Tiếng Việt:
Đầu - Đuôi
KHỞI ĐỘNG
Xem hình đoán cặp từ trái nghĩa
nhắm - mở
Khóc - Cười
Ngắn - Dài
Đầu voi đuôi chuột
Đầu - Đuôi
Nh?m - M?
Mắt nhắm mắt mở
Kẻ khóc người cười
Khóc - Cười
Ngắn - dài
Nước mắt ngắn nước mắt dài
Đầu voi đuôi chuột
Mắt nhắm mắt mở
Kẻ khóc người cười
Nước mắt ngắn nước mắt dài
1/ Cấu tạo của thành ngữ *Ví dụ:SGK
Nhận xét cấu tạo của cụm từ lên thác xuống ghềnh trong câu sau:
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.

Cụm từ có cấu tạo cố định
Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Thành
ngữ
Lên
Thác
Xuống
Ghềnh
Không thể thay đổi, thêm bớt hay đảo vị trí các từ
Chỉ sự gian nan, cực khổ,vất vả của con người
Cụm từ “lên thác xuống ghềnh” là cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Thành ngữ
* Tìm những biến thể của thành ngữ:
Đứng núi này trông núi nọ
Đứng núi nọ trông núi kia
Đứng núi này trông núi khác
Ba chìm bảy nổi
Bảy nổi ba chìm
Năm chìm bảy nổi
* Chú ý: tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có những biến đổi nhất định.
2/ Nghĩa của thành ngữ:
Tiết 47- THÀNH NGỮ
I.Thế nào là thành ngữ ?
Rất nhanh, chỉ trong khoảnh khắc.
( Lóe lên rồi tắt ngay)
Nghĩa của
thành ngữ
Nghĩa được hiểu
bắt nguồn
trực tiếp từ
nghĩa đen.
2/ Nghĩa của thành ngữ
Nhanh như chớp
Trên đe dưới búa
Tình trạng bị kìm kẹp, chèn ép từ các phía, không có lối thoát.
Nghĩa của
thành ngữ
Được hiểu thông qua phép ẩn dụ

Bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó
Được hiểu thông qua phép ẩn dụ, so sánh, hoán dụ…
1/ Cấu tạo của thành ngữ
*Ví dụ:SGK

Cụm từ “lên thác xuống ghềnh” là cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Thành ngữ
* Chú ý: tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có những biến đổi nhất định.
2/ Nghĩa của thành ngữ:
Có thể bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh, hoán dụ…
* GHI NHỚ 1 : Sgk
Tiết 47- THÀNH NGỮ
I.Thế nào là thành ngữ ?
1/ Vai trò ngữ pháp của thành ngữ
Em hãy tìm thành ngữ và xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ trong các câu sau:
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Bảy nổi ba chìm
Vị ngữ
Chủ ngữ
b. Ăn cháo đá bát là bản tính xấu của con người.
c. Nó thường nói một tấc lên đến giời khiến mọi người
rất khó chịu.
một tấc lên đến giời
Phụ ngữ
d. Ở nơi chó ăn đá gà ăn sỏi thế này, cỏ không mọc

nổi nữa là trồng rau, trồng cà.
chó ăn đá gà ăn sỏi
Phụ ngữ
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,…
Ăn cháo đá bát
Tiết 47- THÀNH NGỮ
I.Thế nào là thành ngữ ?
II. Sử dụng thành ngữ:
1/ Vai trò ngữ pháp của thành ngữ
* Hãy diễn đạt ý nghĩa của những câu sau mà không sử dụng thành ngữ:
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
( Hồ Xuân Hương)
Bảy nổi ba chìm:
Số phận, cuộc sống long đong
gặp nhiều gian truân, vất vả.
Dài dòng, không sinh động
- Anh đã nghĩ thương em như thế hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang.
(Tô Hoài)
Tắt lửa tối đèn: Khó khăn, hoạn nạn
Thiếu sinh động, không rõ giá trị biểu cảm
Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, biểu cảm cao.
* GHI NHỚ 2 : Ggk
2/ Giá trị của thành ngữ
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,…
Tiết 47- THÀNH NGỮ
I.Thế nào là thành ngữ ?
II. Sử dụng thành ngữ:
1/ Cấu tạo của thành ngữ
* Ví dụ:
Cụm từ “lên thác xuống ghềnh” là cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
* Chú ý: tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có những biến đổi nhất định.
2/ Nghĩa của thành ngữ:
Có thể bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh, hoán dụ…
* GHI NHỚ 1 : Sgk
Thành ngữ
1/ Vai trò ngữ pháp của thành ngữ
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,…
2/ Giá trị của thành ngữ
Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, biểu cảm cao.
* GHI NHỚ 2 : Ggk
Tiết 47- THÀNH NGỮ
I.Thế nào là thành ngữ ?
II. Sử dụng thành ngữ:
III. Luyện tập:
III.Luyện tập
Bài tập 1 :Tỡm và giải thớch nghĩa cỏc thành ngữ:
A / sơn hào hải vị,
nem công chả phượng:
B / Khỏe như voi :
Tứ cố vô thân :
C / Da mồi túc sương:
Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy từ núi và biển
Người có sức khỏe rất tốt
Bốn bên không có người thân thuộc
Chỉ người già. (da trổ đồi mồi, tóc bạc)
................
Nếp
Chuột sa hủ nếp
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng nhàn hạ
Bài tập 2: Xem hình đoán thành ngữ
BT3:Điền từ vào chỗ …để thành ngữ được trọn vẹn
ăn
Lời……….tiếng nói
Một nắng hai…………..
Ngày lành tháng ………
No cơm ấm …………
Bách ………… bách thắng
Sinh ………..lập nghiệp
sương
tốt
áo
chiến
cơ
Tìm thành ngữ có hình các con vật sau:
Sưu tầm thành ngữ
Mèo mù vớ cá rán
Mèo mả gà đồng
Mỡ để miệng mèo
Mèo già hoá cáo
Cơm treo mèo nhịn đói
Có ăn nhạt mới thương đến mèo
Mèo khen mèo dài đuôi
Mèo nhỏ bắt chuột nhỏ
Chưa biết mèo nào cắn mỉu nào
Chó treo mèo đậy...
Góc tư liệu về thành ngữ
Thành ngữ có hình ảnh con mèo
Thành ngữ có hình ảnh con chó
Chú gi� g� non.
Choi v?i chú, chú li?m m?t
Chú c?y g?n nh� g� c?y g?n chu?ng.
Chú cựng d?t gi?u.
Chú gi� gi? xuong.
Nh?m nh?ng nhu chú c?n ma.
Chú chờ mốo l?m lụng.
Chú c?n ỏo rỏch.
Chú cú vỏy linh.
Túp tộp nhu chú d?p ru?i.
Thành ngữ có hình ảnh con chuột
Chuột sa chĩnh gạo.
Chuột chạy cùng sào.
Ướt như chuột lột.
Như chuột phải khói.
Cháy nhà mới ra mặt chuột.
Mặt dơi tai chuột.
Hôi như chuột chù.
Lủi như chuột ngày.
Mặt như chuột kẹp.
Đầu voi đuôi chuột.
Ném chuột sợ vỡ lọ quý.
Thành ngữ có hình ảnh con voi
Lờn voi xu?ng chú.
Theo voi hớt bó mớa.
Th?y búi xem voi.
L?y thỳng ỳp voi.
Tram voi khụng b?ng bỏt nu?c xỏo.
Kho? nhu voi.
Voi gi�y ng?a xộo.
Ru?c voi gi�y m?.
Voi dỳ chu?t chự nh?y c?ng.
Chuyển giao nhiệm vụ:
1, Làm các bài tập của bài: Thành ngữ trong SGK, SBT.
2, Sưu tầm các thành ngữ được lưu truyền ở địa phương và giải nghĩa các thành ngữ đó.
3, Soạn bài:Điệp ngữ
Mỗi người chúng ta ai ai cũng có một quê hương. Quê hương là nơi chôn nhau cắt rốn của chúng ta. Quê hương mang cho ta cái bồng bột của tuổi thơ để rồi ai đi xa cũng nhớ, cũng thương. Mọi thứ ở quê thật bình dị làm sao!

Viết đoạn văn ngắn (3 – 5 câu) chủ đề tự chọn. Trong đó có sử dụng 01 thành ngữ. Gạch chân chỉ rõ.
Tiết học kết thúc
Chào tạm biệt
Hẹn gặp lại !