BÁNH TRÔI NƯỚC

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn, Bảy nổi ba chìm với nước non. Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn Mà em vẫn giữ tấm lòng son”. HỒ XUÂN HƯƠNG, chưa rõ lai lịch, hành trang. Con một nhà nho ở Nghệ An. Bà sống nhiều năm ở Thăng Long. Có học, có tài thơ văn, có mối quan hệ với nhiều danh sĩ, trong đó có Nguyễn Du. Cuộc đời riêng của bà nhiều bi kịch- Bà là một trong những nhà thơ lớn của dân tộc. Tác phẩm còn lại khoảng 50 bài thơ chữ Nôm và tập thơ chữ Hán “Lưu Hương Ký” – Thơ của bà sắc sảo, trào phúng thì sắc nhọn, trữ tình thì tê tái xót đau, có giá trị nhân đạo sâu sắc. Bà được ca ngợi là “Bà chúa thơ Nôm”. Bài thơ “Bánh trôi nước” là bài thơ đa nghĩa. Tác giả tả thực cái bánh trôi nước, làm bằng bột nếp, nhân bằng đường phen (lòng son), dạng bánh “tròn”, sắc bánh “trắng”, được luộc trong nồi nước sôi “bảy nổi ba chìm”. Nữ sĩ viết về một món ăn dân tộc, với tất cả lòng yêu mến tự hào bản sắc nền văn hóa Việt Nam. Bài thơ giàu tính nhân dân. Bài thơ còn mang hàm nghĩa độc đáo. Câu 1 có 2 tiểu đối: “Thân em vừa trắng” // “lại vừa tròn”, gợi tả chất bánh ngon lành, tinh khiết, chiếc bánh xin xắn, dân đã bình dị đáng yêu, hàm ẩn sự duyên dáng, trinh trắng, vẻ đẹp xinh xắn của người thiếu nữ Việt Nam. Hai tiếng “Thân em” không chỉ nhân hoá chiếc bánh trôi nước, thể hiẹn một cách nói đậm đà màu sắc dân gian (“thân em” như hạt mưa sa…, thân em như tấm lụa đào…) mà còn ngợi ca đức tính khiêm nhường, kín đáo duyên dáng của người con gái làng quê. Hai câu 2, 3, ngôn ngữ tương phản: “rắn” với “nát”, nghĩa đen là bánh ngon hay bánh không ngon; nghĩa bóng là hạnh phúc hay bất hạnh, đều tuỳ thuộc vào “tay kẻ nặn”, vào người cha, người chồng… vào lễ giáo phong kiến, vào số phận. Thành ngữ “bảy nổi ba chìm” được vận dụng tài tình nhằm gợi tả số phận người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ. Hai câu 3, 4 cấu trúc: “mặc dù… mà … vân …” nhằm khẳng định một tâm thế. “Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn, Mà em vẫn giữ tấm lòng son” “vẫn giữ” biểu thị một thái độ kiên trinh, bền vững. “Tấm lòng son” tượng trưng cho phẩm chất sắt son thuỷ chung, chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam trong cuộc đời. Câu thơ thể hiện niềm tự hào và biểu lộ khá đậm tính cách Xuân Hương. Bài thơ nói về bánh trôi nước, một món ăn dân tộc bằng một thứ ngôn ngữ bình dị, dân gian. Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đã được Việt hóa hoàn toàn. Thơ hàm súc đa nghĩa giàu bản sắc Xuân Hương. Bài thơ biểu lộ niềm cảm thông và tự hào đối với số phận, thân phận và phẩm chất của người phụ nữ Việt Nam, nó có giá trị nhân bản đặc sắc.

 
Tâm sự hồ xuân hương trong bài thơ tự tình 2?
- Trong bài Tự tình I, âm thanh chỉ làm thức dậy nỗi đau ẩn tiềm trong đáy lòng người cô phụ. Âm thanh lần này như thúc giục thời gian trôi nhanh. Quãng đời qua, mất hết. Cái mới lại chưa đến. Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn. Ta có cái cảm giác thời gian như cơn gió lướt qua cuộc đời, qua số phận, qua thân xác nhà thơ: Trơ cái hồng nhan với nước non. Bài “ Đỗ người đàn bà chồng chết” Xuân Hương đưa hai chữ “ non sông” để an ủi, khuyến khích, vực dậy. Ở đây , không thế. Xã hội phong kiến buổi ấy làm cho điêu tàn, xơ xác, khô tàn phận hồng nhan. - Buồn cho thân phận cũng có nhờ đến chén rượu, nhờ tí hương nồng, nhưng dễ gì đời chỉ say. Say ( rượu và say tình ) một tí thôi rồi tỉnh. Cái tỉnh ấy chua xót bội phần so với trước lúc say: Chén rượu hương đưa say lại tỉnh, Bởi: Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn. Xuân Hương đấu tranh cho sự trọn vẹn, yên lành, hạnh phúc. Nhưng chờ mãi, chờ mãi đến bao giờ trăng mới tròn ! Nguyên nhân khách quan tàn nhẫn ấy là cội nguồn của nỗi buồn xa vắng mà đeo đẳng, dằn vặt cõi lòng. - Xuân Hương vốn tự tin và yêu đời. Con người ấy cố gắng