VÕ QUẢNG
Tuần 23: VƯỢT THÁC
Khởi động:
Hãy điền thông tin còn thiếu vào chổ trống để tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của đoạn trích:

- Truyện Quê nội viết về cuộc sống, cảnh sắc và con người:
+ Địa điểm: Làng Hòa Phước, tỉnh………….., miền Trung Trung bộ.
+ Thời gian:……………………………………….
- Đoạn trích Vượt thác trích từ chương……., nội dung kể lại hành trình dượng Hương Thư đưa thuyền ngược sông………………., qua Phường Rạnh, vượt thác……………… đến……………..để lấy gỗ về xây dựng trường học cho con em Hòa Phước
I. Tìm hiểu chung
Tác giả: Võ Quảng là nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi.
Tác phẩm:
Xuất xứ: trích từ chương XI của truyện Quê nội.
Từ khó: sgk/39
PTBĐ: miêu tả
Bố cục: 3 phần
Gió nồm vừa thổi, dượng Hương nhổ sào. Cánh buồm nhỏ căng phồng. Thuyền rẽ sóng lướt bon bon như đang nhớ núi rừng phải lướt cho nhanh để về cho kịp.
Chỉ một chốc sau, chúng tôi đã đến ngã ba sông, chung quanh là những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến tận những làng xa tít.
Thỉnh thoảng chúng tôi gặp những thuyền chất đầy cau tươi dây mây, dầu rái, những thuyền chở mít, chở quế. Thuyền nào cũng xuôi chậm chậm. Càng về ngược, vườn tược càng um tùm. Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước. Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt. Đã đến Phường Rạnh. Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước.
Gió nồm vừa thổi, dượng Hương nhổ sào. Cánh buồm nhỏ căng phồng. Thuyền rẽ sóng lướt bon bon như đang nhớ núi rừng phải lướt cho nhanh để về cho kịp.
Chỉ một chốc sau, chúng tôi đã đến ngã ba sông, chung quanh là những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến tận những làng xa tít.
Thỉnh thoảng chúng tôi gặp những thuyền chất đầy cau tươi dây mây, dầu rái, những thuyền chở mít, chở quế. Thuyền nào cũng xuôi chậm chậm. Càng về ngược, vườn tược càng um tùm. Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước. Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt. Đã đến Phường Rạnh. Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước.
Thuyền nào cũng xuôi chậm chậm. Càng về ngược, vườn tược càng um tùm. Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước. Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt. Đã đến Phường Rạnh. Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước.
… Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng chảy đứt đuôi rắn. Dượng Hương Thư đánh trần đứng sau lái co người phóng chiếc sào xuống lòng sông nghe một tiếng “soạc”! Thép đã cắm vào sỏi! Dượng Hương ghì chặt trên đầu sào, lấy thế trụ lại, giúp cho chú Hai và thằng Cù Lao phóng sào xuống nước. Chiếc sào của dượng Hương dưới sức chống bị cong lại. Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt xuống, quay đầu chạy về lại Hòa Phước.
Thuyền nào cũng xuôi chậm chậm. Càng về ngược, vườn tược càng um tùm. Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước. Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt. Đã đến Phường Rạnh. Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước.
… Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng chảy đứt đuôi rắn. Dượng Hương Thư đánh trần đứng sau lái co người phóng chiếc sào xuống lòng sông nghe một tiếng “soạc”! Thép đã cắm vào sỏi! Dượng Hương ghì chặt trên đầu sào, lấy thế trụ lại, giúp cho chú Hai và thằng Cù Lao phóng sào xuống nước. Chiếc sào của dượng Hương dưới sức chống bị cong lại. Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt xuống, quay đầu chạy về lại Hòa Phước.
Tìm những chi tiết miêu tả trên con đường vượt thác để điền vào bản sau:
II. Đọc - hiểu văn bản
1. Khung cảnh thiên nhiên:
Chưa đến thác: êm đềm, hiền hoà, thơ mộng, trù phú.
Đến thác: dữ dội, hiểm trở, hùng vĩ.
Nghệ thuật: so sánh, nhân hoá
Qua khỏi thác: bớt hiểm trở, êm đềm
Dượng Hương Thư đánh trần đứng sau lái co người phóng chiếc sào xuống lòng sông nghe một tiếng “soạc”! Thép đã cắm vào sỏi! Dượng Hương ghì chặt trên đầu sào, lấy thế trụ lại, giúp cho chú Hai và thằng Cù Lao phóng sào xuống nước. Chiếc sào của dượng Hương dưới sức chống bị cong lại. Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt xuống., quay đầu chạy về lại Hòa Phước.
Những động tác thả sào, rút rào rập ràng nhanh như cắt. Thuyền cố lấn lên. Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sỹ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ. Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ.
Dượng Hương Thư đánh trần đứng sau lái co người phóng chiếc sào xuống lòng sông nghe một tiếng “soạc”! Thép đã cắm vào sỏi! Dượng Hương ghì chặt trên đầu sào, lấy thế trụ lại, giúp cho chú Hai và thằng Cù Lao phóng sào xuống nước. Chiếc sào của dượng Hương dưới sức chống bị cong lại. Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt xuống., quay đầu chạy về lại Hòa Phước.
Những động tác thả sào, rút rào rập ràng nhanh như cắt. Thuyền cố lấn lên. Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sỹ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ. Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ.
Chỉ ra và nêu tác dụng của các phép so sánh đối với việc biểu hiện vẻ đẹp, sức mạnh tinh thần lao động của dượng Hương Thư trong đoạn văn:
thả sào, rút rào rập ràng nhanh như cắt
Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc,
các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sỹ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.

2. Hình ảnh dượng Hương Thư lúc vượt thác
Ngoại hình: gân guốc, vững chắc
Động tác: dũng mãnh, nhanh nhẹn, dứt khoát, quyết liệt trong công việc
Hình ảnh người lao động khỏe khoắn dày dạn kinh nghiệm.
III. Tổng kết
Nội dung: miêu tả cảnh vượt thác của con thuyền trên sông Thu Bồn, làm nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của con người lao động trên nền cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ.
Nghệ thuật: tả cảnh, tả người từ điểm nhìn trên con thuyền theo hành trình vượt thác rất tự nhiên, sinh động.
Luyện tập:
Cảnh dòng sông và hai bên bờ qua sự miêu tả ở trong bài đã có đổi thay như thế nào theo từng chặng đường của con thuyền? Theo em vị trí quan sát của người kể chuyện trong bài văn này là ở chổ nào? vị trí quan sát ấy có thích hợp không?
Gợi ý làm bài:
Sự miêu tả có thay đổi theo từng chặng:
Đoạn sông ở vùng đồng bằng
Đến gần đoạn có nhiều thác ghềnh
Ở đoạn sông có nhiều thác dữ
Vị trí của người quan sát là trên thuyền. Vị trí thích hợp để miêu tả..
Tìm tòi/ mở rộng:
1. Đọc đoạn văn để hiểu hơn về sông Thu Bồn:
Sông Thu Bồn với diện tích lưu vực rộng 10,350 km2 là một trong những lưu vực sông nội địa lớn nhất Việt Nam.
Sông bắt nguồn từ đỉnh núi Ngọc Linh cao 2598m. Ban đâù, Thu Bồn chỉ là dòng sông nhỏ aam thầm chảy qua các ghềnh đá cheo leo trên vùng núi Tây Nam của tỉnh Quảng Nam. Thờ tăng thêm lưu lượng từ sông Tiên, sông tranh trên địa hạt Trà My và Tiên Phước, sông Thu Bồn vượt qua bao đồi núi đưa phù sa bồi đắp cho vùng Quế Sơn, Đại Lộc, Duy Xuyên. Tại đây Thu Bồn hội ngộ cùng sông Vu Gia, trải phù sa ra khắp vùng đất Điện Bàn theo hai hướng: hướng Bắc vẫn là hướng chính với tên Thu Bồn ( có nơi gọi là sông Chợ củi, hướng Nam là hướng phụ với nhánh nhỏ hơn là sông Bà Rén. Gần đến biển, Thu Bồn Và Bà Rén gặp nhau để hòa với dòng Trưoừng Giang chảy qua Phố Cổ Hội An rồi đổ ra biển Cửa Đại.
2. Tìm đọc Quê nội của Võ Quảng